De lingua latina locuta in "Passione Christi"

Velim hodie, pridie Hebdomadam Sanctam, commentarios vobis scribere de lingua Latina locuta in pellicula "Passione Christi". Haec pellicula a Mel Gibson facta de postremis diebus Iesu nazareni narrat priusquam cruciatus fuerit. Personae autem operis loquebantur tribus linguis in Iudaea Romana locutis: Hebraice, Aramaice et Latine. Haec est novitas orbi pellicularum cinematographicarum et, secundum quod censeo, utinam plurimas pelliculas in linguis antiquis faciant.

De autem scaenis huius operis cruentis non loquar (profecto hanc pellicullam omnibus spectatoribus non commendo), tantummodo de lingua Latina locuta et rebus historicis. Etsi pellicula magnifica est, sunt ei pauci errores et, sententia mea, gravissimi. Cum lingua Latina incipiamus. 

Si milites Romanos et Pontium Pilatum audiverimus, videbimus eos pronuntiatione ecclesiastica uti. Cur, sententia mea, lapsus historicus est? Tempus historicum aspiciamus: fabula cinematographica in Iudaea invenitur Tiberio imperatore. Profecto Romani huius temporis lingua loquebantur qua auctores ut Titus Livius, Tibulus sive Ovidius scripserunt. Pronuntiatio autem ecclesiastica a Romanis tempore imperatorum Diocletiani et Constantini usa est, id est in saeculo quarto post Christum Natum. Profecto "ecclesiastica" vocatur quia Ecclesia Catholica hac pronuntiatione usa est usque ad tempus nostrum. Personis ideo Romanis oportebat pronuntiatione restituta sive "classica" uti.

Meminisne, si pellicullam vidisti, scaenam qua Pontius Pilatus sacerdoti Hebraico Hebraice in iudicio Iesu locutus est? Vobis hoc interrogo: ubi est lingua Graeca? Profecto oportebat Pontio Pilato Graece loqui cum sacerdote Ebraico propter rebus historicis. Etsi Herodes Archelaus a Senatu Romano rex Iudaeorum nominatus est, Iudaea imperatore Tiberio nondum provincia Romana erat. Hoc olim Regnum provincia Imperii Magni Alexandri fuit, inter gentes igitur Orientis lingua Graeca locuta erant, sicut hodie inter nationes Europae Anglice loquuntur. Profecto in Imperio Romano Orientale cives Graece loquebantur usque ad casus Constantinopolis. 

Aliqui auctorem Mel Gibson partem secundam facturam esse dicunt, ideoque spero ut opportunitatem ei detur ad errores corrigendos et linguam Graecam addendam. Etiam mox licet nobis pelliculam italicam "Romulus" titulatam videre qua etiam personae Latine loquabuntur, spero ut magnifica sit. Pars autem qua magis delectabat scaena fuit qua Pontius cum uxore sua eleganter Latine loquebatur, eum audi.

De novo ludo electronico

Nudius secundus ludus electronicus "Assassin's Creed: Odysey" natus est, quo licet nobis iter facere in Graeciam, archonte Pericle. Profecto, cum vias Athenarum per personam principalem ludi ambularemus, licet nobis vicos, aedificia publica, tabernas, templa, forum (Graece ἡ ἀγορά) et praesertim Ἀκρόπολιν videre, id est arx ubi principalia templa Athenarum reperiuntur, ut templum Athenae. Me Hercle etiam gentes Graecas Graece loqui audire possumus nobis ambulantibus! Sic res vera videtur ut profecto usque ad Athenas archonte Pericle per "machinam temporalem" recedamus.

Finire autem commentandi hanc rem non possum nullo alium ludum commentante. Sine dubio ludum "Assassin's Creed: Origins" mihi refero, ubi profecto licet nobis in Aegypto vivere Cleopatra regnante. Hoc ludo enim vias civitatis Alexandriam, Alexandro conditam, ambulare licet nobis, qua vica, templa, portum, et praesertim Pharum videre possumus. Quod autem mirabilissimum mihi videtur, secundum quod censeo, visus Magnae Bibliothecae Alexandriae est. Per personam quam optes (Iulius Caesar, exempli gratia!) ea inire potes. Utinam ludus futurus nobis portet Romam Caesare Augusto imperante et per eum gentes Romanas Latine loqui auscultare possimus. Tamen nimis precor Deos. Hic audi, care lector, linguam Graecam!

De Idibus Martiis

Caius Iulius Caesar, cui Senatus Populusque Romanus dictaturam perpetuam dedit, Pompeium in cruento bello civile victus a factione pompeiano Senatus ante statuam Pompeii necatus est. Profecto illustrissimo Caesari omnia imperia Rei Publicae fuerunt: fuit consul, pontifex maximus, imperator (dux summus), tribunus plebis, princeps senatus, et praecipue dictator, qui usus erat cum Romae pericula fiunt et necesse erat (ut Fabius Maximus, cum Hannibal Italiam oppugnabat, sive Sulla, cum Roma diffilis erat gubernandi propter bella civilia). Tot certe imperia tenebat ut iure rex sine corona esset (aut huius eum accusabat inimicos suos), sed num ipse regem esse volebat? Numquam id sciemus. Tandem ad legendi fruendum, care lector, sic de morte Caesaris Plutarchus narrat:

οὐ γὰρ ἂν φύσει γε συστῆναι ζῷον ἀκάρδιον. ἔστι δὲ καὶ ταῦτα πολλῶν ἀκοῦσαι διεξιόντων, ὥς τις αὐτῷ μάντις ἡμέρᾳ Μαρτίου μηνὸς ἣν Εἰδοὺς Ῥωμαῖοι καλοῦσι προείποι μέγαν φυλάττεσθαι κίνδυνον, ἐλθούσης δὲ τῆς ἡμέρας προϊὼν ὁ Καῖσαρ εἰς τὴν σύγκλητον ἀσπασάμενος προσπαίξειε τῷ μάντει φάμενος· „αἱ μὲν δὴ Μάρτιαι Εἰδοὶ πάρεισιν“, ὁ δ’ ἡσυχῇ πρὸς αὐτὸν εἴποι· „ναί, πάρεισιν, ἀλλ’ οὐ παρεληλύθασι“. (Plut. Caes. 62)

[...] 

εἰσιόντος δὲ Καίσαρος ἡ βουλὴ μὲν ὑπεξανέστη θεραπεύουσα, τῶν δὲ περὶ Βροῦτον οἱ μὲν ἐξόπισθεν τὸν δίφρον αὐτοῦ περιέστησαν, οἱ δ’ ἀπήντησαν ὡς δὴ Τιλλίῳ Κίμβρῳ περὶ ἀδελφοῦ φυγάδος ἐντυχάνοντι συνδεησόμενοι, καὶ συνεδέοντο μέχρι τοῦ δίφρου παρακολουθοῦντες. ὡς δὲ καθίσας διεκρούετο τὰς δεήσεις καὶ προσκειμένων βιαιότερον ἠγανάκτει πρὸς ἕκαστον, ὁ μὲν Τίλλιος τὴν τήβεννον αὐτοῦ ταῖς χερσὶν ἀμφοτέραις συλλαβὼν ἀπὸ τοῦ τραχήλου κατῆγεν, ὅπερ ἦν σύνθημα τῆς ἐπιχειρήσεως.  

πρῶτος δὲ Κάσκας ξίφει παίει παρὰ τὸν αὐχένα πληγὴν οὐ θανατηφόρον οὐδὲ βαθεῖαν, ἀλλ’ ὡς εἰκὸς ἐν ἀρχῇ τολμήματος μεγάλου ταραχθείς, ὥστε καὶ τὸν Καίσαρα μεταστραφέντα τοῦ ἐγχειριδίου λαβέσθαι καὶ κατασχεῖν. ἅμα δέ πως ἐξεφώνησαν, ὁ μὲν πληγεὶς Ῥωμαϊστί· „μιαρώτατε Κάσκα, τί ποιεῖς;“ ὁ δὲ πλήξας Ἑλληνιστὶ πρὸς τὸν ἀδελφόν· „ἀδελφέ, βοήθει“. τοιαύτης δὲ τῆς ἀρχῆς γενομένης, τοὺς μὲν οὐδὲν συνειδότας ἔκπληξις εἶχε καὶ φρίκη πρὸς τὰ δρώμενα, μήτε φεύγειν μήτ’ ἀμύνειν, ἀλλὰ μηδὲ φωνὴν ἐκβάλλειν τολμῶντας. τῶν δὲ παρεσκευασμένων ἐπὶ τὸν φόνον ἑκάστου γυμνὸν ἀποδείξαντος τὸ ξίφος, ἐν κύκλῳ περιεχόμενος, καὶ πρὸς ὅ τι τρέψειε τὴν ὄψιν, πληγαῖς ἀπαντῶν καὶ σιδήρῳ φερομένῳ καὶ κατὰ προσώπου καὶ κατ’ ὀφθαλμῶν, διελαυνόμενος ὥσπερ θηρίον ἐνειλεῖτο ταῖς πάντων χερσίν· ἅπαντας γὰρ ἔδει κατάρξασθαι καὶ γεύσασθαι τοῦ φόνου.

διὸ καὶ Βροῦτος αὐτῷ πληγὴν ἐνέβαλε μίαν εἰς τὸν βουβῶνα. λέγεται δ’ ὑπό τινων, ὡς ἄρα πρὸς τοὺς ἄλλους ἀπομαχόμενος καὶ διαφέρων δεῦρο κἀκεῖ τὸ σῶμα καὶ κεκραγώς, ὅτε Βροῦτον εἶδεν ἐσπασμένον τὸ ξίφος, ἐφειλκύσατο κατὰ τῆς κεφαλῆς τὸ ἱμάτιον καὶ παρῆκεν ἑαυτόν, εἴτ’ ἀπὸ τύχης εἴθ’ ὑπὸ τῶν κτεινόντων ἀπωσθεὶς πρὸς τὴν βάσιν ἐφ’ ἧς ὁ Πομπηΐου βέβηκεν ἀνδριάς. καὶ πολὺς καθῄμαξεν αὐτὴν ὁ φόνος, ὡς δοκεῖν αὐτὸν ἐφεστάναι τῇ τιμωρίᾳ τοῦ πολεμίου Πομπήϊον, ὑπὸ πόδας κεκλιμένου καὶ περισπαίροντος ὑπὸ πλήθους τραυμάτων. εἴκοσι γὰρ καὶ τρία λαβεῖν λέγεται, καὶ πολλοὶ κατετρώθησαν ὑπ’ ἀλλήλων, εἰς ἓν ἀπερειδόμενοι σῶμα πληγὰς τοσαύτας. (Plut. Caes. 66)

Cave Idus Martias!

Quid est veritas?

Hodie vocabula ut "veritas" aut "ἐλευθερία" ab omnibus dicta sunt. Multi homines veritatem dicere credunt et quod reliqui cogitant non accipiunt. Tunc vero omnes qui eo modo  agunt vobis dico: quid est veritas? Exstat veritas? Dicisne, tu, veritatem? Num veritatem ego dico? Profecto, ut dicebat magnificus Imperator Marcus Aurelius, ὅτι πάντα ὑπόληψις, nihil verum. Certe vocabulum "veritas" Graece ἀλήθεια dicitur, id est ἀ-λήθεια, scilicet "res quae arcana non sunt". Tandem ille qui quod reliqui censent non accipit nescit ἐλευθερίαν finire ubi incipit reliquorum. De hoc autem non putant et tantummodo veritatem eius credit. Profecto, ut dicebat optimus Iulius Caesar, libenter homines id quod volunt credunt.

Quid est veritas? Haec quaestio hodie multo necesse est discere.

Dissertatio de sacerdotibus

Scilicet opera de rebus Aegyptiacis legere mihi placet. Nuper aliquot pagellas operis "Dissertatio de sacerdotibus et sacrificiis Aegyptiorum" a Friedich Samuel Schmidt scriptas legi. Quid est hic liber? Auctor Germanus commentarios Latine de sacerdotibus Aegyptis facit secundum scriptores Graecos et Romanos ut Herodotus aut Flavius Iosephus. Hic item liber magnificas sententias Graecas continet. Nam antequam dux Napoleo expeditionem in Aegyptum mittat et Champollion enim Tabulam Rosettanam in sermonem vernaculum vertat, tantummodo opera de rebus Aegyptiacis scribebantur secundum auctores antiquos. Id est Studium Aegyptiorum non exstabat. Ergo, secundum quod censeo, hoc opus gravissimum et pretiosissimum est ad discendum de rebus Aegyptiacis ante Studium Aegyptiorum natum. Ecce, ut gaudiatis, fragmentum.

Noscere civitatem Romanam

                    Ad magnam comitem studiorum et amicam meam.

Mense Iunio Aestas coepit et, si dives es, iter facere ad cognoscendas civitates aut locos oportet. Scisne quomodo civitas Romana est? Primum utram civitatem noscere te volere oportet. Scilicet genera civitatum exstant: civitas, oppidum et Urbs. Civitas nec muros habet nec tam magna est quam Urbs. Utrae civitates clarae in Imperio Romano
sunt? Celebrae civitates sunt Athenae, Corinthus, Alexandria et ceterae. Oppidum, ut Brundisium minus est civitate, muros autem magnos habet. Tandem Urbs muros maximos habet et maior est quam omnes civitates. Cum vocabulo Urbe utimur generatim Romam significat, ut vocabulum Graecum ἄστυ antiquis temporibus Athenas significabat et Πόλις Medio Aevo Constantinopolem.

Noscisne oppidum Baelonem Claudiam? In Hispania sita est hic locus magnificus. A Phoenicibus olim condita est et, Romanibus eam expugnante, oppidum Romanum conversum est. Praeterea gravissimum oppidum fuit ad facendum garum, clarissimum cibum e visceris piscium factum quod Romanibus sibi placebat. Ambulamusne per vias huius pulchri oppidi? Incipiamus quaeso.

Per vias extra moenia ambulamus et aquaeductum quod aquam e montibus trahit videmus. Etiam prope portam oppidi, apud vias, licet nobis videre coementerium ubi cives romani mortui sepulti sunt et mausoleum flaminicae Plotiae magistratusque gravi oppidi reperitur. Postea per portam Carteiam vocatam ad oppidum intramus et decumanum maximum, qui ex oriente usque ad occidentem extenditur, ambulare licet nobis.

Nobis magnam viae partem ambulato, Forum oppidi ubi basilica cum signo imperatoris Marci Ulpi Traiani reperitur videre possumus. Itaque per scalas ad Forum descendemus et tabernas Romanas, templa Iovis, Iunonis et Minervae, et macellum videre possumus. In Foro Baelonis Claudiae templum Isidis exstat. In saeculo I post Christum natum Romani quoque cultum deorum Aegyptiarum sequuntur. Tandem in decumanum maximum redimus et a sinistra parte portum oppidi quo garum facitur videre possumus. Si ambulando per decumanum maximum usque ad finem sequimur, thermas aspicere nobis licet. Post hunc locum porta Gades reperitur. Nunc decumanum maximum relinquimus et ad viam dextram ambulavimus ad videndum theatrum. Postremo ambulando per vias sequimur et in cardinem maximum ambulamus ad oppido exeundum. Ecce iter nostrum desinimus.

Gaude feriis aestivalibus!

Commentarius de XIII Conventis Culturae Classicae

Die Saturni conventiculos sodalium "XIII Jornadas de Cultura Clásica"(http://www.culturaclasica.com/?q=node/6458), quibus gratias plurimas ago propter auxilium eorum, videre in rete universale mihi licet. Ex omnibus orationibus auditis optimam orationem Alexandri Veronensis (http://sermonesraedarii.podomatic.com/) maxime me delectavi. Ecce fragmentum optimum orationis:

Conor docere vocabula, iuncturas... sunt, non sunt verba coniuncta, iunctura sunt locutiones et leges difficiliores... res difficiliores sunt atque vocabula frequentissima quae velim eos bene memoria tenere. Conor docere ante interpretationem, deinde do locum interpretandum et post interpretationes conor efficere ut discipuli retineant quae verterunt. Hic est mos pessimus nostrae scholae. Id est, discipuli insudant in loco vertendo et fortasse tres horas incumbunt in pagella Salustii. Quod cum fecissent, quod cum fecerint, quid agunt, proiciunt librum. Satis, fabula conversa est! Do magistro corrigenda, deinde abicio librum. Et nihil discunt, ex his fabulis quas verterunt tanto sudore, nonne?

Profecto omnes linguae Latinae Graecaeque sic studebamus: ars interpretandi, commentarius grammaticus, ars scribendi iuncturas et ceterae. Cum disciplinis Universitatis studebam animadverti ut servus lexyci essem. Opera quidem Graece Latineque sine lexyci legere non poteram. Itaque tantummodo textu iuncturas et commentarium grammaticum facebam, et postremo in sermonem vernaculum vertebam. Si quidem opera Caesaris aut Salustii erant, duo aut tres horas in arte interpretandi incumbebam, si autem opera Thucydidis (Graece) erant, quattuor horas. Postea, me Orationem Funebrem Periclis (meminisne? Φιλοκαλούμεν μετ᾿ εὐτελείας και φιλοσοφούμεν ἄνευ μαλακίας, ex Thucydidis operis) memorare ad probatione scribendum necesse erat. Tantummodo licet nobis discere Latine (et Graece) legendo, scribendo, loquendo et audiendo. Nam in hoc E-Diario ipso omnia quae in libro LLPSI legi exerceo.

Ecce optima conventicula videre vobis licet. Primo Manuel Delgado, magister archaeologiae, colloquium (Hispanice) de loco archaeologico Cordubae fecit, deinde magister linguae Graecae Charles Delaltre de "Κύκλος Ἑλληνικός" ad docendum et discendum Graece nobis (Hispanice, 51:00) locutus est, deinde Alexander Veronensis (Latine, 2:53:00), cuius mentionem antequam fecimus, de arte interpretandi et methodo vivo ad docendum et discendum Latine, et postremo optimus Aloisius Miraglia atque sodales Vivarii Novi (Latine, 3:52:25) de Sede Nova Academiae Romanae in Tusculo et Campo Universale Humanitatis nobis locuti sunt. Maxime orationes Graece sodalis optimi Gerardi Guzmanis mihi delectavi, etsi aliquando certa vocabula mihi difficilis intellegendi erat. Linguam Graecam secundum artem interpretandi in disciplinis Universitatis et Lycei didici et tantummodo nuper primos capitulos libri "Ἀλέξανδρος τὸ Ἑλληνικὸν παιδίον" et aliquas pagellas libri "Ἀθήναζε" legi. Itaque Graece adhuc disco.